elkedaggroener

inspiratie voor een duurzame leefstijl

Blog

Angelo Dorny, mijn helpende hand

door Leave a Comment

Angelo Dorny
Angelo Dorny

Ik heb inmiddels een aardige moestuin, maar mijn moestuinkennis houdt nog een beetje over. Daarom vind ik het zo leuk om de video’s van Angelo Dorny te kijken: Grow, cook, eat. Deze jonge Belgische gast heeft ontzettend groene vingers. Op zijn YouTube-kanaal snijdt hij elke week actuele moestuinonderwerpen aan. Over zaaien en planten, ziektes en plagen. Wat doen we met slakken, bladluizen, en hoe voorkom je de aardappelziekte? Angelo houdt niet van chemische bestrijdingsmiddelen en zoekt naar natuurlijke oplossingen.

Hij weet het leuk, en vooral kort en krachtig te vertellen, en elke keer leer ik weer ontzettend veel. Zijn enthousiasme werkt aanstekelijk. Elke keer als ik weer een item van hem heb gezien, denk ik: dat kan ik ook! Dit jaar is hij begonnen met het aanleggen van een nieuwe moestuin, en zijn doel is om een jaar lang van eigen bodem te eten.

Angelo is tevens de hoofdredacteur van het blad ‘De tuin op tafel’, te koop in de meeste boekhandels.

Zelfvoorzienend leven, hoe doe je dat?

door Leave a Comment

De mogelijkheid is nu aanwezig: met een flink stuk grond om het huis, hebben we nu de kans op een zelfvoorzienend leven. Ons eten kunnen we zelf verbouwen. Groente, fruit en noten uit de tuin, eieren van de kippen, melk van de koe of geit, en af en toe een stukje vlees van een van de dieren.

 

Het klinkt geweldig, maar helaas staan we nog lang niet op dit punt. De eerste fruit- en notenbomen staan in de grond, met een beetje geluk hebben we dit jaar drie appels en een peer. Groente komt beetje bij beetje. Maar kippen scharrelen nog niet rond, laat staan een koe, geit of schaap. Want waar begin je als je zelfvoorzienend wilt leven?

Zelfvoorzienend leven is meer dan alleen voor je eigen eten zorgen, in zomer en winter. Het is volledig in je eigen levensonderhoud voorzien. Het gaat ook over zelf energie opwekken, slim gebruik van water, zo min mogelijk afval produceren, hergebruik van materialen. Kortom: zoveel mogelijk zelf produceren en zo min mogelijk weggooien.

Waar begin je?

Zelfvoorzienend leven alleen voor mensen met geitenwollensokken? Nee hoor! Zelfvoorzienend leven wordt steeds populairder. Zelf ben ik niet iemand die veel luxe nodig heeft, maar ik hou wel van een beetje comfort. Ik vind het niet erg om hard te werken in de buitenlucht, vieze handen te krijgen, en ik hou van eenvoud. Maar zo nu en dan wil ik wel op vakantie, en voor de was gebruik ik toch liever een wasmachine dan een emmer. Ach, eigenlijk maakt het niet uit wie je bent en hoe je wilt leven. Zelfvoorzienend leven is eigenlijk gewoon leuk. Samen met de natuur, met respect voor moeder aarde. En hoe gaaf is het om in je eigen levensonderhoud te kunnen voorzien. Om de supermarkt gedag te zeggen, om niet meer te hoeven werken voor een baas.

Lijst voor zelfvoorzienend leven

Om voor mezelf een idee te krijgen wat zelfvoorzienend leven inhoudt, ben ik maar eens begonnen met een lijstje te maken. Waarschijnlijk zie ik nog wel wat over het hoofd. Vul maar aan.

  • Groente en kruiden verbouwen
  • Fruit en noten telen
  • Wildpluk eten
  • Paddenstoelen kweken
  • Eieren van de kippen
  • Zelf energie opwekken
  • Je eigen watervoorziening regelen
  • Zelf kleding maken
  • Zelf gebruiksvoorwerpen maken
  • Bijen houden
  • Bier brouwen
  • Producten ruilen

 

Foto’s: Pixabay.com

Stadsmormels: Natuur op tv

door Leave a Comment

Wij hebben geen tv. Dankzij het ontbreken van een kabel en een schotel, is hier geen ontvangst. Dus missen we nogal wat. Nou ja, niet echt hoor. Het is best rustig zo. Toch mis is blijkbaar af en toe toch wel iets.

Vorige week sprak ik met buurvrouw N. over de gevechten bij ons in het kanaal. Niet van roeiers of zwemmers of de toeristen op hun boot. Nee, deze gevechten spelen zich af aan de kant, in het hoge gras en gaat met luid geplons en kabaal gepaard. Dat zijn Meerkoeten, was haar mening. Want Meerkoeten zijn super territoriaal. Dat had ze gezien in het programma Stadsmormels van de VARA.

Nu ben ik duidelijk niet van de stad, maar toch zocht ik het programma even op. En wat heb ik ervan genoten. Van de prachtige beelden en de humor. En ik heb er nog veel van geleerd ook. Nu snap ik waarom de Meerkoet en de Fuut hier zo (op het oog) gebroederlijk naast elkaar leven! Want de Fuut kan heel gemeen zijn: hij zwemt lang onder water en prikt de Meerkoet dan zo in zijn buik!
Dit programma staat vanaf nu op mijn lijstje ‘uitzending gemist’. Ik zie dat er al weer een verhaal over de parkiet klaarstaat.

En doe gelijk de test! Wat voor stadsmormel ben jij? Ik ben een ooievaar 🙂

Heb je wel televisie? Stadsmormels is elke zaterdagavond te zien rond 22.05 uur op NPO 1.

 

Help! Mijn tuin explodeert

door Leave a Comment

Ik weet al lang niet meer wat wat is…

Zelfs in april dacht ik nog: ‘die tuin kan ik wel aan’. Maar april was koud, en alles dat wilde groeien, bleef nog lekker een tijdje onder de grond. En toen kwam mei, en de warme dagen volgenden elkaar snel op. De tuin genoot. Als vuurwerk spoot alles in een keer de grond uit. En daar zit ik nu, in mijn ‘permacultuur-tuin-to-be’: waar begin ik?

 

 

De Oost-Indische kers wil alleen maar groeien

Ik heb het gras twee dagen geleden nog gemaaid. Trots zag ik mooie korte grassprieten. Toen ik vanochtend door de tuin liep, kriebelden ze alweer aan mijn enkels. In mijn ‘kraamkamertuin’, waar we vorig jaar alle overgebleven planten uit onze tuin en die van mijn ouders tijdelijk hadden neer gezet, zie ik amper nog wat bij wat hoort. Alles is in volume minstens verdubbeld. Grote brandnetels steken overal hun kop bovenuit.

Permacultuur = Observeren

De wortels en uien hebben het naar hun zin

En dan de moestuin. De wortels en de uien schieten al op, maar er is nog geen enkele boon spontaan boven de grond gekomen. Geen bonen dit jaar voor mij. Evenmin als spinazie. De Oost-Indische kers en de komkommer hebben het naar hun zin, maar de meloen is koppig en stopt met groeien. In het weiland, waar ik pompoenen plantte, is alles weg. Opgegeten. Gisteren kwam ik erachter wie de schuldige was: geen slak of luis of kat, maar een mol. Want onder het laatste opgegeten plantje, vond ik een met aandacht gegraven gangenstelsel. De rucola daarentegen verspreidt zich als een razende. Ach, ik maak me er maar niet zo druk om. Ik moet de tuin met al zijn dieren en niet-gewenste kruid eerst maar eens leren kennen, aldus mijn permacultuur-handboek. Dan kan ik volgend jaar wellicht een beter plan maken.

Bieslook doet het eigenlijk altijd wel

Geen tijd om te rusten

Ik ben niet gezegend met hele groene vingers. Ik doe maar wat. Maar wat ik nu wel weet, is dat ik elke dag iets moet doen. Er is geen tijd meer om op mijn lauweren te rusten. Gelukkig heb ik de tijd. En gelukkig vind ik het heel leuk om die uren in de tuin te besteden. Wie worden mijn vingers dan vanzelf groen.

 

 

Happy People, over zelfvoorzienend leven in Siberië

door Leave a Comment

Eerst dacht ik dat het een echte mannenfilm was. Vrouwen komen namelijk amper aan bod. Maar de documentaire Happy People: a year in the Taiga gaat over een gemeenschap in Siberië die volledig zelfvoorzienend leeft. Niet omdat ze dat willen, maar omdat het gewoon niet anders kan, daar in the middle of nowhere.

De mannen zijn pelsjagers, die in de wintermaanden lange tijd van huis zijn om in een gebied van 15.000 vierkante kilometer hun leven en dat van hun familie, bij elkaar te verdienen. Het is een koud en eenzaam bestaan, maar voor de mannen is het hun leven. Zeker vier maanden zijn ze alleen, met hun hond als enig gezelschap.

De rest van het jaar treffen ze voorbereidingen voor het jachtseizoen: ze maken hun eigen gereedschap, nieuwe kano’s en renoveren hun hutten in het bos. En ze vangen vis. Alles met beperkte middelen, en op de manier zoals ze van hun ouders/grootouders hebben geleerd.

De winters duren lang, en het daglicht is dan schaars. In tegenstelling tot de zomer, wanneer de zon grotendeels van de dag blijft schijnen. Daarom kunnen ze ook in heel korte tijd al hun groente verbouwen.

Het is een indrukwekkende documentaire met veel wijze mensen, en dito wijze woorden.

Minimalisme, een documentaire over de belangrijke dingen

door Leave a Comment

Afgelopen week zag ik op Netflix een mooie documentaire over minimalisme: Minimalism: A Documentary About the Important Things. In deze documentaire staat ‘minder is meer’ centraal.  Je ziet hoe de beweging van minimalisme op gang komt.

In de verschillende interviews worden rake dingen gezegd. Materialisme maakt niet gelukkig, is de boodschap. Of zoals een quote in de film zegt: ‘Minimalisme gaat niet over het wegdoen van je spullen, het gaat om je leven weer zelf in de hand te krijgen’

https://minimalismfilm.com 

Kijk hier de trailer

Van enkel glas naar HR++ glas

door Leave a Comment

Na het dak kwam de schoorsteen. En na de schoorsteen de kozijnen. En in die kozijnen zit nu glas: duurzaam HR++ glas.

De meeste kozijnen in het huis stammen uit 1910, het jaar dat ons huisje werd gebouwd. Destijds hebben ze best goed hout gebruikt, want het zat er nog stevig genoeg in. Alleen op sommige plekken zaten flinke tochtgaten. Waarschijnlijk waren de enkelglas ramen ook nooit vervangen. Goh, wat moet het hier ’s winters koud zijn geweest.

 

Brute kracht

Met grote voorzichtigheid, doch ook wat brute kracht, verwijderden onze klussers de kozijnen. Een wonder is het dat de stenen in de muur gewoon zijn blijven zitten. Slechts op een plek is de rollaag naar beneden gekomen. Gelukkig wisten de heren klussers die op tijd op te vangen.

Kozijnen van pine-hout

Inmiddels zitten de nieuwe kozijnen erin, gemaakt door een kozijnfabriekje in de buurt. We hebben voor duurzaam pine-hout gekozen in plaats van tropisch hardhout. Dit hout hoeft niet per se geschilderd te worden, maar door het wel te doen zal het nog veel langer meegaan.

5% op je spaarrekening

Het glas is vervangen door HR++. Volgens MilieuCentraal geeft de vervanging van enkel glas door HR++ een rendement dat vergelijkbaar is met een rente van 5 procent op je spaarrekening. Dat klinkt aantrekkelijk! Daarnaast heb je met HR++ glas (en met triple glas) meer comfort in huis. Warmte wordt beter vastgehouden en er komt minder geluid van buiten naar binnen.

HR++ of Triple?

We hebben getwijfeld of we niet voor Triple glas zouden moeten gaan. Triple glas heeft een nog hogere isolatiewaarde dan HR++. We kozen toch voor HR++. Waarom?

  1. Een huis verliest verreweg de meeste energie via het dak en de vloer. Daarna komen pas de muren en daarna de ramen. Dit heeft met het oppervlak te maken en met het feit dat warme lucht opstijgt. Het is dus veel verstandiger meer te investeren in dak- en vloerisolatie. Triple glas maakt daarom voor onze woning slechts marginaal verschil. Ons nieuwe dak wordt wel lekker ingepakt met een R waarde van 6! Hetzelfde geldt voor de vloer.
  2. het verschil in isolatiewaarde tussen triple glas en glas met HR++ waarde is niet zo groot dat we daardoor heel veel meer rendement zullen halen. Ons glas heeft een U-waarde van 1.1. Met triple glas ligt de waarde tussen de 0.5 en 0.9.
  3. Triple glas is een heel stuk dikker en zwaarder. Bovendien beslaan ze vaak ’s ochtends aan de buitenkant waardoor je daar weer extra maatregelen voor moet nemen.
  4. Triple glas is een stuk duurder waardoor de terugverdientijd is veel langer duurt.

Wie goed kijkt, ziet dat we een ‘roede’  in het midden van de ramen hebben laten plaatsen. Aan de buiten en binnenkant komen houten plakroedes. Het past mooi bij het karakter van het huis.

En weer zijn we een stukje verder. To be continued….

 

 

 

Het dak zit er op!

door 1 Comment

Een paar weken geleden ging het dak eraf. Letterlijk. Geen spant, geen plaat, geen pan zat er meer op. De schoorsteen werd ontmanteld, evenals de dakgoten. Het was een vreemd gezicht: een huis zonder dak.

 

We zijn een paar weken verder. Het dak zat er al snel weer op, met pannen en al. Maar toen kwam een klein probleempje: we hadden niet genoeg dakpannen. Koop je toch nieuwe, zou je denken. Maar in de wereld van tweedehands dakpannen is het niet zo makkelijk om exact dezelfde pannen op de kop te tikken. Friese golfjes, geglazuurd. Die zochten we. Maar daar bestaan wel 50 verschillende soorten van. De een wat breder, de ander wat langer, enz. Het werd het begin van een zoektocht langs tweedehands dakpanboeren in Noord Nederland.

Geen enkele pan is recht

Exact dezelfde vonden we niet. Dus ligt er nu voor op het huis een iets ander soort. Nou ja, niemand die het ziet. Alleen de werklui hoor ik vloeken zo nu en dan. Want van al die dakpannen, is geen helemaal recht. En dat legt niet zo prettig. Het is niet wat je noemt een standaard dakpanlegklusje.

De schoorsteen is een makkie toch?

Ooit verbouwden we ons vorige (redelijk nieuwbouw) huis. De meeste tijd van de verbouwing slokte het toilet op. Dat zo’n kleine ruimte zoveel tijd kan kosten! Hetzelfde overkomt ons nu weer. Maar in dit geval is het de schoorsteen. Een paar stenen op elkaar, zou je zeggen. Maar het komt redelijk secuur. Een schoorsteen moet goed geïsoleerd zijn, niet lek en moet uiteraard recht staan. En ja, ook hier gebruiken we tweedehands stenen. Na een kleine week pronkte dan eindelijk de schoorsteen op het dak.

En dan de muren nog!

We zijn een paar weken verder. Het dak heeft ondertussen ook een dakraampje, maar klaar is het nog steeds niet. Ook het aanleggen van een dakgoot gaat niet vanzelf aan een huis dat geen muur recht heeft staan. Soms vragen we onszelf af: was een nieuw huis bouwen niet veel makkelijker geweest? Vast en zeker. Maar ik hoef alleen maar naar ons huis nu te kijken om te beseffen dat we dan nooit zo’n bijzonder optrekje zouden hebben gehad.

DIY: Kweek oesterzwammen op koffiedik

door 2 Comments

oesterzwammen kwekenEen paar weken geleden begon ik met het kweken van oesterzwammen of koffiedik. Op de plantjesmarkt in Veenhuizen kochten we een growkit van WesterZwam. Moeilijk? Helemaal niet. Het enige dat je nodig hebt, naast de growkit, is koffiedik. En dat hebben we hier genoeg, wij fanatieke cafeïneslurpers.

Koffiedik: Afval als grondstof

WesterZwam heeft een mooie ambitie: ‘Wij werken aan lokale voedselproductie, zetten afval in als grondstof en geloven in de kracht van samenwerken. Wij kweken oesterzwammen op het koffiedik van restaurants uit de buurt en leveren de paddestoelen aan hen terug. ‘ WesterZwam kweekt paddestoelen in het groot, maar biedt ons, de consument, ook de gelegenheid om het zelf te doen. Gewoon in je eigen keuken. Van een bak kan je ongeveer 3 keer kweken. Over enkele weken moet ik al kunnen oogsten.

Zo kweek je oesterzwammen

Het werkt met filterkoffie, koffiedik uit de percolator, de espressomachine en senseopads. Koffiedik is een universele en voedingrijke schimmelbodem waar de oesterzwam heerlijk op groeit. Je kunt in principe het hele jaar door oesterzwammen kweken, zolang je het maar doet bij een temperatuur tussen 10 en 20 graden. Meng in het begin het broed met een lepel vochtige koffiedik. Als je na een paar dagen de eerste schimmeldraden er doorheen ziet komen, voeg je wat extra koffiedik toe. Elke keer als er een pluizige witte laag zich op de koffie heeft gevormd (na ongeveer een week), voeg je weer een laagje koffie toe.

Wanneer de bak helemaal vol is, laat je ‘m een tijdje met rust. Zet hem op een lichte plek, maar niet vol in de zon. De oesterzwammen moeten nu vanzelf komen. Soms gaat dat heel snel, andere keren duurt dat wel een maandje.

Bekijk hier het filmpje van WesterZwam en zie zelf hoe simpel het is.

Oesterzwammen op tilt

Enkele weken later: Toen we vorige week een weekendje naar Zeeland gingen, besloten onze oesterzwammen een eindsprint in te zetten. Van 0 naar 100 in twee dagen. Op vrijdag was er nog niks te zien, op maandag konden we ze al bijna oogsten.

Ik liet ze nog even staan, omdat ik had gelezen dat de hoedjes nog omhoog gaan krullen. Maar een dag later sneed ik ze toch maar af: ze zagen er wat verschrompeld uit. Blijkbaar hebben ze in deze periode nog wel wat vocht nodig.

Ze smaakten gelukkig nog heerlijk. En het was net genoeg voor 2 personen. Dat komt goed uit, want dochterlief blieft nog geen paddenstoelen. Ik bakte de oesterzwammen 5 minuten in een pan met een beetje olie en een uitje. En serveerde het bij een heerlijke zomerse stamppot met doperwten en munt. Gevonden op de site van Veganchallenge.nl.

Stamppot met doperwt en munt

  •   1 kilogram aardappels (kruimig
      zout
  •   1 pak tuinerwten (diepvries) (450 gram)
  •   1 bosje verse munt (à 15 gram)
  •   100 milliliter amandel-, rijst- of sojamelk
  •   2 eetlepels olijfolie
  •   (versgemalen) peper

Schil de aardappels en snijd ze in stukken. Kook ze in 20 minuten gaar. In een aparte pan verhit je de doperwten. Hak de muntblaadjes fijn (bewaar eventueel wat voor de garnering). Giet de aardappels en erwten af. Voeg amandelmelk en olijfolie toe aan de aardappels en maak er met de pureestamper een fijne puree van. Schep doperwten en munt erdoor en breng op smaak met zout en peper.

Ondertussen blijf ik de oesterzwammen koffiedik voeren. Ik verwacht namelijk nog een paar keer te kunnen oogsten. En daar verheug ik me nu al weer op.

Wil je ook oesterzwammen kweken op koffiedik? In mijn webshop verkoop ik de growkit van Fungi Factory.

Nederland Verbouwt

door Leave a Comment

Nederland VerbouwtNieuwsgierig hoe ons huis eruit ziet? Op 23 maart 2017 waren we te zien op Nederland Verbouwt. Hier vertellen we over onze plannen en de uitdaging waarvoor we staan.

Gemist? Kijk ‘m dan hier terug.

https://www.npo.nl/nederland-verbouwt/23-03-2017/AT_2070727 

DIY: Handcrème maken doe je zo

door 3 Comments

handcrème makenVan bureauhandjes naar werkhandjes. Ik vind het niet erg, maar voor een zachte streling moet je zo langzamerhand niet meer bij mij zijn. Mijn ruwe vingers voelen als schuurpapier. Nu ik de komende tijd vaker buiten bezig zal zijn, zullen mijn handen er niet beter op worden. Tijd voor een Do It Yourself: handcrème maken.

 

 

In de kast vind ik nog een potje Sheabutter. Ooit een keer gekocht om een zalfje mee te maken, maar nooit gebruikt. Perfect voor een handcrème.

Wat is Sheabutter?

Sheabutter is een plantaardige olie, gemaakt van de vruchten van de Karitéboom, de Boom des Levens. Deze boom groeit in Afrika en wordt zo’n 15 meter hoog. De boom draagt vruchten/noten die op pruimen lijken. Van deze vruchten wordt Shea Butter gemaakt.

Het heeft een huidverzachtende en -beschermende werking. Het schijnt goed te werken bij verschillende huidproblemen, waaronder rimpeltjes, fijne lijntjes, vlekken en jeuk. Maar het is ook een prima middel voor het behoud van een soepele huid. Oftewel: voor mijn ruwe handjes.

Het smeltpunt ligt bij ongeveer 35 graden. Het kan daarom ook prima gemixt worden met ander oliën zoals kokosolie, dat ook rond de 30 graden smelt.

Handcrème maken

Ingrediënten:

  • 25 gram kokosolie
  • 25 gram Sheabutter
  • eventueel 2 druppels etherische olie
  • Leeg potje

Meng de ingrediënten au bain-marie. Laat het even afkoelen en mix het vervolgens lobbig. Schenk over in een potje.

 

10 tips om het warm te krijgen zonder extra stookkosten

door Leave a Comment

Ons energieverbruik moet deze maand omlaag. Op mijn facebook-account kreeg ik al leuke tips voor een warm huis zonder kachel. Zo maak je met een römertopf met 4 waxinelichtjes (met een beetje zout zodat ze langer branden), en deksel er schuin op een goedkope kachel. Of je zet een omgekeerde bloempot op een warmhoudplaatje. Dank Maan en Marloes! Ik ben blijkbaar niet de enige die de stookkosten omlaag wil hebben. Ik vond nog veel goede en vooral simpele tips.

 

 

  1. Misschien wel de belangrijkste: zorg dat je huis niet te vochtig wordt. Een vochtig huis verwarmt niet goed. Vochtigheid absorbeert meer warmte dan droge lucht, waardoor vochtige lucht kouder voelt dan droge lucht. Dus elke dag even goed ventileren. Doe dit niet als je een mechanisch ventilatiesysteem hebt. Deze ventileert het huis automatisch. Zet deze dus ook nooit uit.
  2. Drink veel thee of andere warme dranken. Ze verhogen namelijk je lichaamstemperatuur.  En drinken zorgt voor een betere bloedsomloop. Uiteraard kan een glas water ook, maar drink het niet te koud.
  3. Kleed je warm.Draag een warme trui, of een coltrui en daaronder verschillende laagjes. In de ruimte tussen de kleding wordt je lichaamswarmte namelijk goed vastgehouden.
  4. Draag sloffen. Warmte trekt omhoog, dus vaak is de vloer het koudst. En wie koude voeten heeft, krijgt het nooit meer lekker warm.
  5. Over koude voeten gesproken: leg een tapijt op de grond. Staat niet alleen gezellig, het voelt ook warm aan. En het werkt een klein beetje als isolatie: de warmte in het huis gaat minder snel verloren door de vloer.
  6. Beweeg. Wie te lang stil zit, wordt vanzelf koud. Kom dus regelmatig even in beweging. Hoe actiever, hoe beter je bloedsomloop is. Dat betekent dat warm bloed naar je vingers en tenen stroomt.
  7. Zit je de hele dag stil, bijvoorbeeld om te werken achter je computer, gebruik een hittebron voor jezelf.Je hoeft dan niet het hele huis te verwarmen. Gebruik bijvoorbeeld een lekkere kruik of een hittekussen die gevuld is met rijst of pitten. Leg er een bij je voeten en/of in je rug.
  8. Heb je het koud in bed? Zet een muts op, net zoals ze vroeger deden. Manlief heeft millimeterwerk op zijn hoofd, en kan niet slapen als zijn hoofd koud is. Je hoofd is extra gevoelig voor kou.
  9. Zit gezellig bij elkaar. Dan hoef je maar een kamer te verwarmen. Met een koptelefoon op hoef je elkaar ook niet te storen.
  10. Laat zoveel mogelijk zon je huis binnen komen.Het kan buiten nog zo koud zijn, zodra de zon schijnt warmt je huis direct op. Houd dus de gordijnen op de zonkant van je huis overdag open. Dan kunnen de warme zonnestralen je huis binnen dringen en zorgen voor wat extra warmte.

Ik heb het al lang niet meer zo koud als aan het begin van de winter. Blijkbaar wen je aan een lagere temperatuur.  De kachel staat nu standaard 18 graden, en overdag gaat hij soms nog iets verder naar beneden. En met bovenstaande tips, krijg ik het niet meer koud.